Ήταν ένα μικρό καράβι»: Η σκοτεινή ιστορία πίσω από το παιδικό τραγούδι
Το τραγούδι που όλοι ξέρουμε
«Ήταν ένα μικρό καράβι…»
Μάλλον δεν χρειάζεται να γράψω τη συνέχεια. Οι περισσότεροι τη θυμόμαστε από παιδιά. Ένα μικρό καράβι, ένα ταξίδι στη θάλασσα και μια χαρούμενη μελωδία. Τίποτα περίεργο. Ή μήπως όχι;
Το «Ήταν ένα μικρό καράβι» προέρχεται από το γαλλικό Il était un petit navire. Και η ιστορία που αφηγείται το γαλλικό τραγούδι είναι αρκετά πιο σκοτεινή από αυτή που έχουμε στο μυαλό μας. Γιατί κάποια στιγμή στο ταξίδι τελειώνουν τα τρόφιμα και οι ναύτες πρέπει να αποφασίσουν ποιος θα φαγωθεί.
Τι συμβαίνει στο γαλλικό τραγούδι
Το μικρό πλοίο έχει ξεκινήσει ένα μεγάλο ταξίδι στη Μεσόγειο. Περνούν οι εβδομάδες και οι προμήθειες τελειώνουν. Το πλήρωμα αποφασίζει να κάνει κλήρωση: όποιος τραβήξει το κοντό άχυρο θα γίνει τροφή για τους υπόλοιπους.
Ο κλήρος πέφτει στον νεότερο ναύτη, τον μικρό μούτσο. Και εδώ η ιστορία γίνεται ακόμη πιο παράξενη. Οι ναύτες αρχίζουν να συζητούν ακόμη και πώς θα τον μαγειρέψουν. Άλλος προτείνει να τηγανιστεί και άλλος να γίνει φρικασέ. Ναι, αυτό είναι το τραγουδάκι που μάθαμε παιδιά.
Ευτυχώς για τον μικρό ναύτη, η ιστορία δεν τελειώνει εκεί. Προσεύχεται στην Παναγία και τελικά εμφανίζονται ψάρια, σώζοντάς τον την τελευταία στιγμή. Το ενδιαφέρον όμως είναι ότι η κλήρωση δεν ήταν απλώς μια μακάβρια ιδέα ενός τραγουδιού.
Όταν η πείνα γινόταν πραγματική
Το τραγούδι είναι γνωστό και ως La Courte Paille, δηλαδή «το κοντό άχυρο». Και υπάρχουν πραγματικές ιστορίες ναυαγών όπου άνθρωποι, όταν δεν υπήρχε πια τροφή, έφτασαν σε παρόμοιες αποφάσεις.
Μια από τις πιο γνωστές είναι εκείνη του Owen Coffin. Μετά το ναυάγιο του φαλαινοθηρικού Essex, οι επιζώντες έμειναν για εβδομάδες στη θάλασσα. Ο Coffin έχασε στην κλήρωση και τελικά σκοτώθηκε ώστε να επιβιώσουν οι υπόλοιποι. Έχει προταθεί ότι αυτή η ιστορία μπορεί να σχετίζεται με το γαλλικό τραγούδι, χωρίς όμως να γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι αποτέλεσε την έμπνευσή του.
Και κάπου εδώ εμφανίζεται μια άλλη ιστορία. Αυτή τη φορά όχι σε τραγούδι, αλλά σε έναν από τους γνωστότερους πίνακες του 19ου αιώνα.
Από το μικρό καράβι στη Σχεδία της Μέδουσας
Το 1816 η γαλλική φρεγάτα Μέδουσα προσάραξε στα ανοιχτά της δυτικής Αφρικής. Οι σωσίβιες λέμβοι δεν χωρούσαν όλους τους επιβάτες και έτσι περίπου 150 άνθρωποι βρέθηκαν πάνω σε μια αυτοσχέδια σχεδία.
Η σχεδία έμεινε τελικά μόνη στην ανοιχτή θάλασσα. Ακολούθησαν 13 ημέρες πείνας, δίψας, συγκρούσεων και θανάτου. Και όταν οι προμήθειες τελείωσαν, συνέβη αυτό που στο παιδικό τραγούδι μοιάζει σχεδόν εξωπραγματικό: οι επιζώντες κατέφυγαν στον κανιβαλισμό.
Από τους περίπου 150 ανθρώπους της σχεδίας, μόλις 15 επέζησαν μέχρι τη διάσωσή τους. Η ιστορία συγκλόνισε τη Γαλλία και ένας νεαρός ζωγράφος, ο Τεοντόρ Ζερικώ, αποφάσισε να τη μετατρέψει σε ζωγραφικό έργο. Έτσι γεννήθηκε Η Σχεδία της Μέδουσας.
Συνδέονται πραγματικά οι δύο ιστορίες;
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση. Το Il était un petit navire δεν είναι τραγούδι για τη Σχεδία της Μέδουσας. Δεν υπάρχει κάποια αποδεδειγμένη κρυφή σύνδεση ανάμεσα στα δύο.
Υπάρχει όμως κάτι που προσωπικά βρίσκω πιο ενδιαφέρον. Και οι δύο ιστορίες μιλούν για τον ίδιο φόβο: ανθρώπους απομονωμένους στη θάλασσα, χωρίς τροφή και χωρίς βοήθεια, που φτάνουν στο σημείο να αναρωτηθούν τι είναι διατεθειμένοι να κάνουν για να επιβιώσουν.
Στο παιδικό τραγούδι εμφανίζεται ένα θαύμα και ο νεαρός σώζεται. Στη Μέδουσα τα πράγματα έγιναν πραγματικά. Και πολύ πιο σκοτεινά.
Ένα παιδικό τραγούδι που δεν είναι τόσο παιδικό
Ίσως αυτό είναι και το πιο περίεργο κομμάτι της ιστορίας. Για γενιές ολόκληρες, παιδιά τραγουδούν μια χαρούμενη μελωδία για ένα μικρό καράβι. Κι όμως, πίσω της υπάρχει μια ιστορία για πείνα, κλήρωση, φόβο και έναν νεαρό που παραλίγο να γίνει το γεύμα του πληρώματος.
Την επόμενη φορά λοιπόν που θα ακούσετε «Ήταν ένα μικρό καράβι…», ίσως το τραγούδι να μην ακούγεται πλέον τόσο αθώο. Και αν αυτή η ιστορία μοιάζει σκοτεινή, η πραγματική ιστορία της Σχεδίας της Μέδουσας ήταν πολύ χειρότερη.
