10 Έλληνες Ζωγράφοι που Αξίζει να Γνωρίζεις

Η ελληνική ζωγραφική έχει πολύ μεγαλύτερη ιστορία απ’ όσο ίσως φανταζόμαστε. Από έναν Κρητικό ζωγράφο που κατέληξε στην Ισπανία και έγινε γνωστός σε ολόκληρο τον κόσμο ως El Greco, μέχρι τον Τσαρούχη, τον Μόραλη και τον Φασιανό, διαφορετικές γενιές καλλιτεχνών προσπάθησαν να δώσουν τη δική τους απάντηση στο ίδιο ερώτημα: πώς μπορεί μια εικόνα να αποκτήσει προσωπική ταυτότητα;

Άλλοι Έλληνες ζωγράφοι στράφηκαν στην καθημερινή ζωή, άλλοι στη θάλασσα, στην ιστορία, στην αρχαιότητα ή στη λαϊκή παράδοση. Κάποιοι ακολούθησαν τις μεγάλες ευρωπαϊκές σχολές και κάποιοι δημιούργησαν έναν κόσμο που δύσκολα συγχέεται με οποιονδήποτε άλλο.

Ας γνωρίσουμε δέκα από αυτούς.

1. Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, El Greco

Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος γεννήθηκε στην Κρήτη το 1541 και πέρασε στην ιστορία με το όνομα El Greco, «ο Έλληνας».

Ξεκίνησε ως ζωγράφος εικόνων μέσα στην ύστερη βυζαντινή παράδοση. Αργότερα ταξίδεψε στη Βενετία και στη Ρώμη, όπου ήρθε σε άμεση επαφή με τη ζωγραφική της ιταλικής Αναγέννησης. Το 1577 εγκαταστάθηκε στην Ισπανία και τελικά στο Τολέδο, όπου δημιούργησε μεγάλο μέρος των έργων για τα οποία είναι σήμερα γνωστός.

Οι επιμήκεις ανθρώπινες μορφές, τα έντονα χρώματα και το παράξενο, σχεδόν υπερφυσικό φως κάνουν τη ζωγραφική του αμέσως αναγνωρίσιμη.

Το ενδιαφέρον είναι ότι ο Θεοτοκόπουλος δεν εγκατέλειψε εντελώς όσα είχε μάθει στην Κρήτη. Στη ζωγραφική του συναντήθηκαν διαφορετικοί κόσμοι και από αυτή τη συνάντηση προέκυψε κάτι εντελώς προσωπικό.

2. Νικηφόρος Λύτρας

Ο Νικηφόρος Λύτρας γεννήθηκε το 1832 στον Πύργο της Τήνου και θεωρείται μία από τις σημαντικότερες μορφές της νεότερης ελληνικής ζωγραφικής.

Σπούδασε στο Σχολείο των Τεχνών στην Αθήνα και αργότερα συνέχισε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου. Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα δίδαξε για πολλά χρόνια, επηρεάζοντας και επόμενες γενιές καλλιτεχνών.

Στα έργα του συναντάμε συχνά σκηνές καθημερινής ζωής, οικογενειακές στιγμές, έθιμα και ανθρώπινες σχέσεις.

Δεν χρειάζεται μια τεράστια ιστορική σκηνή για να δημιουργηθεί ένας ενδιαφέρων πίνακας. Μερικές φορές αρκεί μια μικρή χειρονομία, ένα βλέμμα ή μια συνηθισμένη στιγμή. Αυτό φαίνεται πολύ καθαρά στη ζωγραφική του Λύτρα.

3. Νικόλαος Γύζης

Ο Νικόλαος Γύζης γεννήθηκε στην Τήνο το 1842 και συνδέθηκε στενά με τη λεγόμενη Σχολή του Μονάχου.

Μετά τις σπουδές του στην Αθήνα εγκαταστάθηκε στη Γερμανία, όπου απέκτησε σημαντική παρουσία στην καλλιτεχνική ζωή της εποχής.

Στο έργο του βρίσκουμε καθημερινές σκηνές, πορτρέτα, αλλά και πιο συμβολικές συνθέσεις. Με τα χρόνια η ζωγραφική του άρχισε να απομακρύνεται από την απλή αναπαράσταση και να αποκτά μεγαλύτερη πνευματική και αλληγορική διάσταση.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η «Δόξα των Ψαρών», ένα έργο όπου η ιστορική αναφορά μετατρέπεται σε συμβολική εικόνα.

4. Κωνσταντίνος Βολανάκης

Αν ένας Έλληνας ζωγράφος έχει συνδεθεί όσο λίγοι με τη θάλασσα, αυτός είναι ο Κωνσταντίνος Βολανάκης.

Γεννήθηκε στο Ηράκλειο το 1837. Αρχικά εργάστηκε στην Τεργέστη, αλλά τελικά βρέθηκε στο Μόναχο και σπούδασε ζωγραφική.

Λιμάνια, ιστιοφόρα, ψαρόβαρκες, ναυμαχίες και ήρεμες ακτές εμφανίζονται ξανά και ξανά στο έργο του.

Το δυνατότερο στοιχείο όμως δεν είναι απλώς τα καράβια. Είναι η ατμόσφαιρα. Το φως πάνω στο νερό, η απόσταση, η ομίχλη και η αίσθηση του ανοιχτού χώρου μετατρέπουν τη θάλασσα στον πραγματικό πρωταγωνιστή.

Η Εθνική Πινακοθήκη επισημαίνει τη λυρική και ατμοσφαιρική ποιότητα των συνθέσεών του και τις επιρροές από την ευρωπαϊκή θαλασσογραφική παράδοση.

5. Θεόφιλος Χατζημιχαήλ

Ο Θεόφιλος αποτελεί μια εντελώς διαφορετική περίπτωση.

Δεν ακολούθησε τον δρόμο των ακαδημαϊκών ζωγράφων που σπούδαζαν στο Μόναχο ή σε μεγάλες ευρωπαϊκές σχολές. Ζωγράφιζε σε τοίχους, καφενεία, καταστήματα και σπίτια, ιδιαίτερα στη Θεσσαλία, στο Πήλιο και αργότερα στη Λέσβο.

Μέσα στους πίνακές του μπορούσαν να εμφανιστούν αρχαίοι ήρωες, ιστορικά πρόσωπα, λαϊκές φορεσιές αλλά και απλοί άνθρωποι.

Η ζωγραφική του δεν προσπαθεί να κρύψει την απλότητά της. Και ίσως ακριβώς γι’ αυτό έχει τόσο έντονη προσωπικότητα.

Ο Θεόφιλος δεν προσαρμόστηκε στους κανόνες της επίσημης τέχνης. Έφτιαξε έναν δικό του κόσμο.

6. Κωνσταντίνος Παρθένης

Με τον Κωνσταντίνο Παρθένη η ελληνική ζωγραφική αρχίζει να κινείται πολύ πιο καθαρά προς τον μοντερνισμό.

Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια και σπούδασε στη Βιέννη. Η καλλιτεχνική του πορεία επηρεάστηκε από διαφορετικές ευρωπαϊκές τάσεις, αλλά παράλληλα διατήρησε έντονο ενδιαφέρον για την ελληνική και τη βυζαντινή παράδοση.

Οι μορφές του συχνά μοιάζουν ελαφριές και σχεδόν άυλες. Τα χρώματα γίνονται πιο φωτεινά και η ζωγραφική του αποκτά συχνά μια ονειρική, πνευματική ατμόσφαιρα.

Δεν πρόκειται για επιστροφή στο παρελθόν. Ο Παρθένης παίρνει στοιχεία από διαφορετικές εποχές και τα χρησιμοποιεί για να δημιουργήσει μια νέα εικόνα.

7. Γιάννης Τσαρούχης

Ένας ναύτης, ένα καφενείο, ένα δωμάτιο, μια ανθρώπινη φιγούρα.

Ο Γιάννης Τσαρούχης μπορούσε να πάρει πράγματα της καθημερινής ζωής και να τα μετατρέψει σε εικόνες με δική τους, άμεσα αναγνωρίσιμη ταυτότητα.

Γεννήθηκε στον Πειραιά το 1910 και σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών. Παράλληλα μαθήτευσε για χρόνια κοντά στον Φώτη Κόντογλου, γνωρίζοντας βαθύτερα τη βυζαντινή ζωγραφική. Αργότερα στο Παρίσι ήρθε σε επαφή με την Αναγέννηση, τον Ιμπρεσιονισμό και τη σύγχρονη ευρωπαϊκή τέχνη.

Και κάπου εκεί βρίσκεται το ενδιαφέρον του Τσαρούχη.

Δεν διάλεξε ανάμεσα στην ελληνική παράδοση και τη μοντέρνα τέχνη. Προσπάθησε να τις κάνει να συνομιλήσουν.

8. Νίκος Εγγονόπουλος

Ο Νίκος Εγγονόπουλος ήταν ταυτόχρονα ζωγράφος και ποιητής και εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες μορφές του ελληνικού σουρεαλισμού.

Σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών και μαθήτευσε επίσης κοντά στον Φώτη Κόντογλου, ερχόμενος σε στενή επαφή με τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή παράδοση.

Στους πίνακές του συναντάμε παράξενες ανθρώπινες μορφές, αρχιτεκτονικά στοιχεία, ιστορικές αναφορές και αντικείμενα που συνδυάζονται με τρόπους που θυμίζουν όνειρο.

Κι όμως, ακόμη και όταν η εικόνα γίνεται σουρεαλιστική, η ελληνική ιστορία και μυθολογία βρίσκονται συχνά κάπου στο βάθος.

Αυτό κάνει το έργο του ιδιαίτερα ενδιαφέρον: ο σουρεαλισμός του δεν είναι απλή αντιγραφή του γαλλικού κινήματος. Αποκτά δική του ελληνική γλώσσα.

9. Γιάννης Μόραλης

Ο Γιάννης Μόραλης γεννήθηκε στην Άρτα το 1916 και σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών, μεταξύ άλλων κοντά στον Κωνσταντίνο Παρθένη.

Στην αρχή της πορείας του η ανθρώπινη μορφή εμφανίζεται περισσότερο παραστατική. Με τα χρόνια όμως αρχίζει να απλοποιείται.

Καμπύλες, επίπεδα και γεωμετρικά σχήματα ενώνονται μέχρι το σημείο όπου το ανθρώπινο σώμα γίνεται σχεδόν μέρος της ίδιας της σύνθεσης.

Κι όμως, δεν εξαφανίζεται.

Αυτή είναι ίσως η μεγάλη δύναμη του Μόραλη: μπορεί να αφαιρεί πληροφορία χωρίς να αφαιρεί το συναίσθημα.

10. Αλέκος Φασιανός

Λίγοι σύγχρονοι Έλληνες ζωγράφοι δημιούργησαν εικόνες τόσο εύκολα αναγνωρίσιμες όσο ο Αλέκος Φασιανός.

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1935 και σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών με δάσκαλο τον Γιάννη Μόραλη. Στη συνέχεια συνέχισε με σπουδές λιθογραφίας στο Παρίσι.

Ποδηλάτες, καπνιστές, ζευγάρια και ανθρώπινες φιγούρες εμφανίζονται συχνά στη ζωγραφική του.

Στο ώριμο έργο του συναντώνται επιρροές από την αρχαία ελληνική αγγειογραφία, τη λαϊκή παράδοση και τη μοντέρνα ευρωπαϊκή τέχνη.

Το σημαντικό όμως είναι ότι όλες αυτές οι επιρροές τελικά εξαφανίζονται πίσω από κάτι πιο δυνατό: το προσωπικό ύφος.

Πολλές φορές αρκεί μία φιγούρα για να καταλάβουμε ότι κοιτάζουμε Φασιανό.

Τι ενώνει αυτούς τους Έλληνες ζωγράφους;

Στην πραγματικότητα, όχι πολλά.

Και αυτό ακριβώς κάνει την ιστορία της ελληνικής ζωγραφικής ενδιαφέρουσα.

Ο Θεοτοκόπουλος ξεκίνησε από την Κρήτη και κατέληξε στο Τολέδο. Ο Λύτρας, ο Γύζης και ο Βολανάκης συνδέθηκαν με το Μόναχο. Ο Θεόφιλος δημιούργησε σχεδόν έξω από ολόκληρο το ακαδημαϊκό σύστημα.

Αργότερα, καλλιτέχνες όπως ο Παρθένης, ο Τσαρούχης, ο Εγγονόπουλος και ο Μόραλης προσπάθησαν με εντελώς διαφορετικούς τρόπους να συνδέσουν την ελληνική παράδοση με τη μοντέρνα ευρωπαϊκή τέχνη.

Δεν υπάρχει λοιπόν μία μόνο «ελληνική ζωγραφική».

Υπάρχουν πολλές διαφορετικές διαδρομές.

Και αυτοί οι δέκα Έλληνες ζωγράφοι είναι ένα καλό σημείο για να αρχίσουμε να τις ανακαλύπτουμε.